Wat een jaar van herstel me leerde over het begeleiden van nieuwkomers naar passend werk

Wanneer je zelf een periode van herstel doormaakt, ontdek je dingen die je nooit had gezien als je maar was blijven doorgaan. Herstel maakt stil, vertraagt en legt onderstromen bloot. Het leert je dat vooruitgang zelden rechtlijnig is. 

En precies dat zie ik dagelijks terug in mijn werk in het sociaal domein bij projecten die ik ondersteun rondom begeleiding van nieuwkomers op de arbeidsmarkt. In die trajecten zie ik dezelfde patronen en uitdagingen: groei vraagt tijd, rust en realistische verwachtingen. Herstel en integratie lijken misschien twee totaal verschillende werelden, maar ze delen één waarheid: mensen groeien wanneer de omstandigheden kloppen – niet wanneer het tempo wordt opgevoerd. 

In dit artikel deel ik vier inzichten uit een jaar van mijn eigen herstel die mij hebben geholpen om ook in te zien hoe dat kan helpen bij het begeleiden van statushouders en nieuwkomers richting duurzame participatie en werk. Misschien herken je ze als professional in het sociaal domein, misschien bieden ze een andere blik. 

Les 1: Vertragen werkt – voor mensen en trajecten

Herstel dwingt je om het tempo los te laten. Niet omdat je niet verder wilt, maar omdat je lijf en hoofd aangeven: nu even niet. Dat voelt soms ongemakkelijk, maar het brengt helderheid. 

In werktrajecten voor nieuwkomers gebeurt precies hetzelfde. De buitenwereld drukt vaak op het gaspedaal: taalniveau omhoog, sollicitaties versturen, snel richting werk. Maar herstelgericht werken laat iets anders zien. Wie te snel gaat, bouwt geen fundament. 

Voor nieuwkomers geldt bovendien dat zij:

• een nieuwe taal leren, vaak ook nog in een ander schrift 

• een onbekend systeem moeten begrijpen 

• hun plek zoeken in een andere cultuur 

• soms trauma, verlies of stress met zich meedragen 

Vertragen is dan geen stilstand, maar een voorwaarde om überhaupt in beweging te kunnen komen. 

Les 2: Kleine stappen zijn de grote winst 

Tijdens mijn eigen herstel heb ik gemerkt dat micro-progressie soms het enige haalbare is. Een kleine wandeling, een taak afronden, een gesprek voeren — het zijn mini-overwinningen die het vertrouwen terugbrengen. 

Dat geldt net zo sterk in de arbeidsontwikkeling van nieuwkomers. We weten professioneel allemaal dat “kleine stappen” belangrijk zijn, maar het sociaal domein wordt vaak gestuurd op resultaat: uitstroom uit de uitkering, inburgering op niveau, doorstroom naar onderwijs. 

En toch…
De meest duurzame werkplekken ontstaan precies door die kleine stappen. 

Voor nieuwkomers betekent dat: 

• eerst wennen aan ritme 

• oefenen met werktaal 

• starten met vrijwilligerswerk 

• ontdekken wat energie geeft en wat niet 

• werkfit worden door haalbare, concrete stappen 

Werkfit worden is geen checkbox, maar een proces. Elke kleine stap draagt bij aan: 

• zelfvertrouwen 

• realistische verwachtingen 

• duurzame plaatsing 

• intrinsieke motivatie 

Professionals zien vaak dat wanneer deze basis klopt, een traject ineens “vanzelf” gaat lopen. Niet omdat iemand wordt geduwd, maar omdat iemand durft te gaan. 

Les 3: Veiligheid en vertrouwen zijn voorwaarden voor groei 

Herstel lukt alleen in een omgeving waarin je jezelf niet hoeft te verdedigen. Waar fouten mogen bestaan. Waar je kwetsbaarheid niet wordt beoordeeld, maar serieus genomen. 

Voor nieuwkomers geldt exact hetzelfde. Veel van hen hebben geleerd om zich aan te passen — soms zo sterk dat ze hun eigen behoeften niet meer herkennen. 

Een traject werkt alleen wanneer er: 

• psychologische veiligheid is 

• ruimte is om te oefenen 

• begrip is voor culturele verschillen 

• vertrouwen is dat iemand mag leren in plaats van presteren 

Professionals spelen hierin een cruciale rol. Een opmerking kan spanning versterken, één warme vraag kan ruimte geven. Nieuwkomers bloeien op wanneer ze merken dat hun begeleider gelooft in hun tempo en potentieel. 

In de praktijk betekent dit soms: 

• niet wéér een nieuw gezicht aan tafel 

• geen druk om direct het “perfecte” werk te vinden 

• eerst oefenen met werkelijk contact 

• fouten zien als informatie, als leermoment in plaats van falen 

Vertrouwen versnelt. Maar het ontstaat alleen wanneer jij als professional durft te vertragen, verzachten en soms zelfs los te laten. 

Les 4: Maatwerk is geen luxe maar noodzaak 

Geen twee hersteltrajecten zijn hetzelfde. Dat geldt ook voor re-integratie van nieuwkomers. De verschillen in achtergrond, vaardigheden, trauma, opleiding, veerkracht, ambities en gezinssituatie zijn enorm. 

Daarom werkt standaardisering maar tot op zekere hoogte.
Maatwerk is geen extraatje – het is het werk. 

Bij WerkInc geef ik altijd mee dat maatwerk een kernwaarde is. Het zorgt ervoor dat trajecten aansluiten bij: 

• iemands mentale en fysieke belastbaarheid 

• taalniveau 

• culturele achtergrond 

• persoonlijke leerstijl 

• werkervaring (formeel én informeel) 

• toekomstperspectief voor het gezin 

Een traject kan er dus heel verschillend uitzien: van intensieve ondersteuning tot juist autonomie stimuleren; van sociale activering tot directe matching; van veiligheid opbouwen tot werkervaring opdoen. 

Maatwerk vraagt flexibiliteit, maar het levert iets op dat geen standaardtraject kan bieden: duurzame plaatsing binnen het sociaal domein, omdat iemand echt gezien en gehoord is. 

Herstel doe je nooit alleen

Herstel – of het nu gaat om jezelf of om de trajecten die je begeleidt – is nooit een reis in je eentje. Het is een gezamenlijke beweging van vertragen, erkennen, bijstellen en opnieuw proberen. 

Professionals in het sociaal domein hebben de unieke positie om ruimte te creëren voor deze beweging. Door niet alleen te sturen op resultaat, maar ook op menselijkheid. Door herstelgericht te werken en te vertrouwen op de kracht van kleine stappen. 

Dit is belangrijk om te zorgen dat nieuwkomers niet alleen een baan vinden, maar die ook voor langere tijd kunnen uitoefenen om zo een mooie toekomst op te bouwen. 

Werk jij ook met nieuwkomers en herken je iets in deze inzichten?
Ik ga graag in gesprek over hoe dit in de praktijk vorm kan krijgen; binnen projecten, teams of beleid.

Hartelijke groet,

Marjolein